I. Tình hình chung

Bão và áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động trên Biển Đông ít hơn trung bình nhiều năm (TBNN) cũng như ít hơn năm 2022. Tính đến nay đã có 05 cơn bão và 02 áp thấp nhiệt đới (ATNĐ) hoạt động trên Biển Đông ít hơn TBNN 05 cơn và cũng ít hơn năm 2022 là 01 cơn. Bão/ATNĐ xuất hiện hoạt động sớm hơn so với TBNN (ngày 05/5) nhưng kết thúc khá sớm (20/10). Năm nay không có bão, ATNĐ đổ bộ trực tiếp đến khu vực Hà Tĩnh.

Trong số 05 cơn bão và 02 ATNĐ hoạt động trên Biển Đông chỉ có duy nhất 01 cơn ATNĐ đi vào đất liền nước ta đó là ATNĐ 2 đi vào đất liền các tỉnh Quảng Trị - Thừa Thiên Huế vào ngày sáng 26/9 sau đó suy yếu và tan dần trên khu vực Nam Lào. Do ảnh hưởng của hoàn lưu phía Bắc ATNĐ 2 nên khu vực Hà Tĩnh có mưa vừa đến mưa to có nơi mưa rất to. Còn lại 05 cơn bão và 01 ATNĐ tất cả đều đi vào đất liền các tỉnh phía Nam Trung Quốc hoặc tan trên Biển Đông không ảnh hưởng đến khu vực nước ta. Ngoại trừ cơn bão số 1 có tên quốc tế (TALIM) sau khi vào phía Nam tỉnh Quảng Tây (Trung Quốc) suy yếu thành ATNĐ đi sâu vào các tỉnh Cao Bằng – Lạng Sơn gây ra 01 đợt mưa lớn ở Bắc Bộ.

Năm 2023, mặc dù bão và ATNĐ không ảnh hưởng đến khu vực Hà Tĩnh nhưng do kết hợp các hình thế gây mưa nên số các đợt mưa diện rộng xảy ra tương đối nhiều với tổng lượng mưa của mùa mưa bão lũ tương đối cao tuy nhiên số đợt mưa lớn gây lũ trên các sông xảy ra ít và cường độ không lớn. Tổng lượng mưa trong mùa mưa bão, lũ (từ tháng 6 đến tháng 11) ở các khu vực trong tỉnh phổ biến 1700 - 2470m (riêng Thạch Đồng 2896mm). Khu vực phía Nam gồm Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Hương Khê, Hương Trạch có lượng mưa cao hơn thời kỳ chuẩn khí hậu (TKCKH) từ 170 – 425mm tương ứng 10 – 20% (riêng Tp Hà Tĩnh cao hơn 767mm (50,8%) và Thạch Đồng 1213,5mm (72,1%). Các khu vực khác ở mức xấp xỉ đến thấp hơn TKCKH từ 1 – 7% (riêng Hương Sơn và Sơn Diệm thấp hơn TKCKH 533 – 605mm (27 – 29%). Nhìn chung các khu vực có tổng lượng mưa cao hơn năm 2022 cùng kỳ từ 120 – 400mm (7 – 21%) (riêng Thạch Đồng cao hơn năm 2022 cùng kỳ 1015mm (53,9%) và khu vực Hương Sơn, Sơn Diệm, Cẩm Nhượng ở mức xấp xỉ dưới so với năm 2022 cùng kỳ.

Do lượng mưa trong mùa mưa bão lũ năm 2023 cao nên lượng dòng chảy trên các sông, suối, hồ chứa xấp xỉ so với năm 2022 cùng kỳ;

Số đợt lũ trong mùa mưa bão, lũ năm 2023 trên các sông ở mức xấp xỉ đến cao hơn so với TBNN (riêng sông La thấp hơn TBNN). Đỉnh lũ lớn nhất năm 2023 trên sông Ngàn Sâu cao hơn năm 2022 cùng thời kỳ; trên sông Ngàn Phố và sông La thấp hơn năm 2022 cùng kỳ.

II. Những đợt mưa lớn.

Do ảnh hưởng kết hợp của các hình thế gây mưa lớn nên từ tháng 8 đến tháng 11 trên địa bàn tỉnh đã gây ra những đợt mưa lớn như sau:

Đợt 1: Xảy ra vào ngày 01 – 04/8 do ảnh hưởng của rãnh áp thấp có trục qua Nam Đồng Bằng Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ kết hợp với hội tụ gió trên cao nên toàn tỉnh có mưa, rải rác mưa vừa, có nơi mưa to với tổng lượng mưa các khu vực phổ biến từ 30 – 50mm (riêng Hương Khê 101mm, Chu Lễ 67mm).

Đợt 2: Xảy ra từ đêm 24/9 đến sáng ngày 28/9 do ảnh hưởng của dải hội tụ nhiệt đới kết hợp với áp cao lạnh lục địa tăng cường sau ảnh hưởng của hoàn lưu phía Bắc ATNĐ nên toàn tỉnh có mưa to đến rất to, lượng mưa phổ biến 346 - 492mm (riêng Hương Trạch có lượng mưa cao nhất đạt 679,2mm và nơi có lượng mưa thấp nhất là Thạch Đồng 226mm, Tp Hà Tĩnh 292mm)

Đợt 3: Từ ngày 07/10 đến ngày (14/10), ảnh hưởng của rãnh áp thấp bị nén bởi không khí lạnh, sau ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường kết hợp với đới gió đông trên cao nên vùng núi có mưa rải rác, đồng bằng ven biển có mưa vừa đến mưa to, có nơi mưa rất to (riêng đêm 07 và ngày 08/10 toàn tỉnh có mưa rất to). Tổng lượng mưa khu vực vùng núi 100 - 372mm, vùng đồng bằng ven biển 531 - 791mm.

Đợt 4: Từ ngày 23 - 25/10, ảnh hưởng của không khí lạnh suy yếu kết hợp đới gió đông trên cao nên đồng bằng ven biển có mưa vừa đến mưa to, vùng núi có mưa, mưa rào (riêng ngày 25/10 toàn tỉnh có mưa to đến rất to). Lượng mưa vùng đồng bằng ven biển 125 - 327mm, vùng núi 30 – 70mm.

Đợt 5: Từ ngày 29 - 31/10 ảnh hưởng của không khí lạnh tăng cường lệch đông kết hợp với hội tụ gió trên cao và đới gió đông nên khu vực có mưa to đến rất to với tổng lượng mưa các khu vực phổ biến từ 220 - 360mm (riêng Hương Khê 586mm; Chu Lễ 555mm; Hòa Duyệt 487mm).

Đợt 6: Xảy ra từ ngày 12 - 16/11 do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với đới gió đông trên cao nên có mưa, có nơi mưa vừa đến mưa to (riêng ngày 13/11 có mưa to đến rất to với tổng lượng mưa cả đợt từ 150 – 275mm).

Ngoài ra, cũng do ảnh hưởng của không khí lạnh kết hợp với đới gió đông trên cao nên trong tháng 11 đã xảy ra những đợt mưa diện rộng đó là đêm 06 - 07/11; ngày 23 - 24/11; chiều 25 đến ngày 26/11 và ngày 30/11 trong đó nhiều ngày xảy ra mưa vừa đến mưa to có nơi mưa rất to như ngày 07/11 vùng đồng bằng ven biển có mưa to đến rất to với tổng lượng mưa từ 50 - 120mm; Ngày 16/11 khu vực có mưa vừa, đồng bằng ven biển phía Nam có mưa to đến rất to với tổng lượng mưa phổ biến 15 – 30mm (đồng bằng ven biển phía Nam 50 120mm).

III. Đặc điểm lũ trên các sông ở khu vực Hà Tĩnh.

1. Đặc điểm lũ.

Năm 2023, nhìn chung mùa lũ trên các sông khu vực Hà Tĩnh thời gian xuất hiện phù hợp với quy luật hàng năm nhưng thời gian kết thúc thì khá muộn, khi ngày 02/12 vẫn xuất hiện một đợt lũ nhỏ với đỉnh lũ ở mức dưới BĐI. Năm nay, đỉnh lũ lớn nhất năm trên sông Ngàn Phố và hạ lưu sông Ngàn Sâu ở mức BĐII – BĐIII, riêng thượng lưu sông Ngàn Sâu trên BĐIII, sông La ở mức dưới BĐI. Số các đợt lũ trong năm trên sông Ngàn Sâu ở mức cao hơn so với TBNN cũng như cao hơn so với năm 2022 cùng thời kỳ; trên sông Ngàn Phố xấp xỉ TBNN cũng như xấp xỉ năm 2022 cùng thời kỳ.

Đặc trưng trận lũ lớn nhất trên sông Ngàn Sâu từ ngày 28/10 - 01/11/2023 như sau:

Từ ngày 28 – 01/11, trên sông Ngàn Sâu xuất hiện một trận lũ lớn với biên độ lũ lên từ 7,35 – 10,39m.

Đỉnh lũ trên Ngàn Sâu tại Chu Lễ:14,39m (trên BĐIII: 0,39m), xuất hiện lúc 01h/31/10, biên độ lũ lên 10,39m; tại Hòa Duyệt 9,84m (dưới BĐIII: 0,66m), xuất hiện lúc17h/01/11, biên độ lũ lên: 7,35m.

Đặc trưng đợt lũ lớn nhất năm trên sông Ngàn Phố và sông La (từ ngày 25/9 - 30/9/2023):

Đỉnh lũ trên sông Ngàn Phố tại trạm Sơn Diệm: 11,78m (trên BĐII: 0,28m), xuất hiện lúc 02h/27/9, biên độ lũ lên: 7,85m.

Đỉnh lũ trên sông La tại trạm Linh Cảm: 3,46m (dưới BĐI: 1,04m), xuất hiện lúc 03h/30/9.

Dòng chảy: Dòng chảy trung bình năm 2023 trên sông Ngàn Sâu trong mùa mưa bão lũ thấp hơn so với TBNN từ 15 – 25% và xấp xỉ năm 2022 cùng thời kỳ.

Dòng chảy trung bình năm 2023 trên sông Ngàn Phố trong mùa mưa bão lũ thấp hơn TBNN cũng như thấp hơn năm 2022 cùng thời kỳ từ 20 - 30%.

Hồ chứa: Tính đến ngày 11/12/2023 dung tích các hồ chứa lớn khu vực Hà Tĩnh hầu như đều đạt 100% so với dung tích thiết kế, riêng hồ Kẻ Gỗ đạt 95,1%, hồ Kim Sơn 97,8%, Thượng Sông Trí 87,9%, hồ Bộc Nguyên 95,5%, hồ Ngàn Trươi 69,1% so với dung tích thiết kế.

2. Số trận lũ.

Năm 2023, số các đợt lũ trong năm trên sông Ngàn Sâu ở mức cao hơn so với TBNN cũng như cao hơn so với năm 2022 cùng thời kỳ; trên sông Ngàn Phố xấp xỉ TBNN cũng như xấp xỉ năm 2022 cùng thời kỳ.

Bảng 1: Phân bố các trận lũ trong năm 2023: