Trong thời đại toàn cầu hóa, sự tương tác và giao tiếp gần như không có giới hạn. Mỗi quốc gia đều nỗ lực đổi mới để cạnh tranh lành mạnh trên toàn cầu. Để đạt được mục tiêu này, chính phủ các nước phải chủ động giải quyết tất cả những tác nhân có thể cản trở mục tiêu này, đó là: gánh nặng hành chính, tham nhũng, nghèo đói, quan liêu và những vấn đề khác.

Một trong những giải pháp là áp dụng việc sử dụng công nghệ thông tin thông qua chính phủ điện tử để đạt được quản trị tốt. Chính phủ điện tử đã tạo ra một hệ thống cung cấp ứng dụng công nghệ thông tin thông thuận tiện cho các dịch vụ công. Việc đổi mới dịch vụ công là cần thiết để nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước trên nhiều phương diện. Chính phủ điện tử tạo cơ hội cho việc bảo mật thông tin và tập trung dữ liệu có thể được sử dụng để cải thiện việc kiểm toán và phân tích. Các ứng dụng tích hợp dữ liệu cung cấp dịch vụ có thể được cải thiện, đưa ra quyết định dễ dàng theo dõi và có thể ngăn ngừa sự cố xảy ra. Bài viết này sẽ phân tích vai trò của chính phủ điện tử; cách thức đổi mới công nghệ thông tin thông để có thể phòng, chống tham nhũng, góp phần tạo ra nền quản trị tốt; những trở ngại phải đối mặt trong việc chống tham nhũng như thế nào.

 1. Vai trò của Chính phủ điện tử trong phòng, chống tham nhũng và quản trị nhà nước

Tham nhũng xảy ra chủ yếu do thiếu trách nhiệm giải trình và minh bạch trong quản trị nhà nước. Tham nhũng thường xảy ra do lạm dụng chức vụ quyền hạn. Tổ chức Minh bạch Quốc tế đã báo cáo cơ quan hoặc lĩnh vực thường xảy ra tham nhũng nhất là đảng chính trị, cơ quan lập pháp/quốc hội, cảnh sát, pháp luật và thuế (Hodess và Woikers, 2004).Việc sử dụng công nghệ thông tin thông thông qua chính phủ điện tử như một công cụ quan trọng để thúc đẩy tính minh bạch và trách nhiệm giải trình nhằm giảm tham nhũng và tăng cường lòng tin của người dân đối với chính phủ (Wickberg, 2013; Kaur, 2015; Shahkooh et.al, 2008; Oja, Palvia và Gupta, 2008; Hasani và Baleraj, 2013; Iqbal, 2008). Các lợi ích của chính phủ điện tử, đó là: giảm chi phí và tăng hiệu quả công việc; chất lượng cung cấp dịch vụ; minh bạch, chống tham nhũng, tăng trách nhiệm giải trình; nâng cao năng lực của chính phủ; tạo mạng lưới liên kết và cộng đồng; nâng cao chất lượng ra quyết định; thúc đẩy sử dụng công nghệ thông tin thông trong các lĩnh vực khác của xã hội; cải thiện dịch vụ cho người dân; nâng cao năng suất, chất lượng giải quyết công việc của các cơ quan chính phủ; củng cố hệ thống pháp luật và thực thi pháp luật; thúc đẩy các thành phần kinh tế ưu tiên; nâng cao chất lượng cuộc sống cho các cộng đồng yếu thế; và tăng cường quản trị tốt và tăng cường sự tham gia của người dân (Ndou, 2004). Chính phủ ở các nước đang phát triển tiếp tục áp dụng với những cách thức mới để tương tác, cải thiện dịch vụ công và phục hồi tối ưu hóa quy trình dân chủ thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin thông (Sheela và Chandran, 2014). Nói cách khác, nỗ lực chính của Chính phủ điện tử chỉ đơn giản “làm chính phủ tốt hơn bằng cách tạo điều kiện cho các kết quả thực hiện chính sách tốt hơn, chất lượng dịch vụ cao hơn, sự tham gia nhiều hơn của người dân” (OECD, 2003, tr.12). Chính phủ điện tử tạo ra các phương thức dịch vụ công mới, theo đó tất cả các tổ chức công đều cung cấp các dịch vụ hiện đại, tích hợp và thông suốt cho người dân. Trong quá trình chuyển hướng sang các dịch vụ bên ngoài, tính minh bạch ngày càng được chú trọng như một động lực cơ bản cho chính phủ điện tử.

Chỉ số phát triển chính phủ điện tử của Việt Nam và các nước Asean khác

Nguồn: Điều tra Chính phủ điện tử của Liên hợp quốc từ năm 2004 -2020, dữ liệu đã được xử lý

Dựa trên khảo sát ở các nước ASEAN cho thấy một số nước ASEAN đứng top đầu (Singapore, Malaysia) trong khi các nước còn lại trên 50 (Brunie, Philippines, Thái Lan, Vietnam, Indonesia, Campuchia, Cộng hòa dân chủ nhân dân Lào, Timor East và Myanmar). Singapore vẫn luôn đứng đầu về chỉ số phát triển chính phủ điện tử qua nhiều năm. Ở Việt Nam, chỉ số phát triển chính phủ điện tử có sự cải thiện qua 02 giai đoạn đó là: giai đoạn 1 từ năm 2008 đến năm 2012 và giai đoạn 2 từ năm 2016 đến năm 2020 và nằm trong nhóm nước Asean có mức cải thiện trung bình về chỉ số phát triển chính phủ điện tử, cho thấy những nỗ lực của Việt Nam trong phòng, chống tham nhũng góp phần quản trị nhà nước tốt trong thời gian gần đây.

Việc đổi mới dịch vụ công là cần thiết để nâng cao hiệu quả hoạt động và hiệu quả ngân sách của chính phủ trên nhiều phương diện. Chính phủ điện tử cung cấp các cơ hội để bảo mật thông tin và tập trung dữ liệu có thể được sử dụng để cải thiện việc kiểm toán và phân tích dữ liệu. Các ứng dụng tích hợp dữ liệu có thể cung cấp dịch vụ dễ dàng, thuận tiện, có thể theo dõi quyết định và có thể ngăn ngừa sự cố xảy ra. Công bố thông tin chính phủ trên web nhằm xây dựng tính minh bạch và trách nhiệm giải trình với công dân bằng cách cung cấp tài liệu, thông tin để hỗ trợ các khiếu nại chống lại các hành vi tham nhũng (Bhatnagar, 2003). Một số ứng dụng sáng tạo của công nghệ thông tin thông thông qua chính phủ điện tử, cụ thể là: dịch vụ điện tử, mua sắm điện tử, thuế điện tử, tư pháp điện tử, bỏ phiếu điện tử và danh mục điện tử. Druke (2007, trang 68-69) đề cập rằng chính phủ điện tử góp phần hiện đại hóa và cải cách nhà nước, nâng cao năng lực của chính phủ, xã hội dân sự, cấu trúc pháp lý và tính hợp pháp trong hành chính công (bảng 1).

Các cách thức mà chính phủ điện tử góp phần vào quản trị tốt

Nguồn: Druke, 2007, p.69.

2. Cách thức đổi mới chính phủ điện tử nhằm phòng, chống tham nhũng và góp phần quản trị tốt

Sáng kiến chính phủ điện tử được coi là một kế hoạch mạnh mẽ nhằm cải thiện tính minh bạch và chất lượng dịch vụ công cho người dân. Việc triển khai thành công chính phủ điện tử không thể tách rời một số yếu tố, đó là: yếu tố chính trị, cơ sở hạ tầng, văn hóa xã hội và kinh tế. Có các phương thức đổi mới chính phủ điện tử nhằm phòng, chống tham nhũng và quản trị hiệu quả đó là:

 Thứ nhất, xây dựng cam kết chính trị: Cam kết và quyết tâm chính trị của các lãnh đạo là chìa khóa thành công của tất cả các chương trình chống tham nhũng của chính phủ. Cam kết chính trị và sự lãnh đạo trong lĩnh vực công nghệ thông tin có thể làm giảm khả năng chống lại sự thay đổi, đó là sự lãnh đạo mạnh mẽ và xây dựng cam kết chính trị giữa các tổ chức chính phủ và các bên liên quan.

 Thứ hai, cung cấp hỗ trợ pháp lý: Ở một số quốc gia vẫn có khung pháp lý chặt chẽ liên quan đến bí mật và tự do thông tin. Ở một số khía cạnh, điều này có thể ảnh hưởng đến việc tiếp cận thông tin của công dân và sự minh bạch của cơ quan quản lý nhà nước về các vấn đề an toàn thông tin và quyền riêng tư. Cần phải có những quy định rõ ràng để đảm bảo quyền tự do tiếp cận thông tin của người dân nhưng vẫn đảm bảo được vấn đề an toàn thông tin và quyền riêng tư.

 Thứ ba, lựa chọn công nghệ phù hợp: Việc lựa chọn công nghệ phù hợp sẽ đòi hỏi thời gian và chi phí cao. Lựa chọn phần mềm và phần cứng cũng là một thách thức cùng với sự tiến bộ nhanh chóng của các công nghệ mới. Năng lực và nguồn lực phải ở vị trí trung lập trong việc bảo trì, nâng cấp và khắc phục sự cố hệ thống để có thể đảm bảo hệ thống công nghệ thông tin hoạt động tốt nhằm ngăn ngừa tham nhũng, đặc biệt là đối với những người biết cách sử dụng công nghệ thông tin thông.

 Thứ tư, đảm bảo sự giám sát và xử phạt: Sự hiện diện của các cơ quan giám sát của chính phủ là không thể thiếu để thực hiện chính phủ điện tử một cách nhất quán. Có hình thức xử phạt đối với những người lạm dụng quyền lực và làm tổn hại đến lợi ích công, bao gồm cả hành động có động cơ chính trị và sự bất bình đẳng. Chính phủ điện tử nhằm tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh nhằm cải thiện các dịch vụ công và giảm thiểu tham nhũng bằng cách thực hiện các hành động quyết liệt để tiếp nhận, giải quyết, xử lý các khiếu nại của người dân đối với các dịch vụ kém và các hành vi tham nhũng. Thông tin được đưa ra là một hình thức minh bạch hóa các quy định và việc áp dụng các chính sách nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình bằng cách nâng cao nhận thức cho các nhà hoạch định chính sách và đội ngũ công chức để tránh các hành động dẫn đến tham nhũng.

 3. Những trở ngại trong việc phòng, chống tham nhũng qua chính phủ điện tử

Chính phủ điện tử không thể đảm bảo chấm dứt tham nhũng. Các cơ quan có thẩm quyền và việc kiểm soát các quy trình công nghệ được trao quyền để tìm kiếm các cơ hội mới để thực mục tiêu của chính phủ điện tử (Kaur và kamalkant, 2012). Kaur và kamalkant (2012) đề cập rằng liệu cuộc chiến chống tham nhũng có phải là một phần trong tầm nhìn của chính phủ điện tử hay không. Chính phủ điện tử là một trong những công cụ dành riêng để chống tham nhũng thông qua việc sử dụng công nghệ thông tin thông được tích hợp trong một hệ thống minh bạch và có trách nhiệm giải trình.

 Thứ nhất, điều kiện tiên quyết cho sự thành công của chính phủ điện tử là sự nghiêm túc và cam kết của các bên liên quan và môi trường chính trị đảm bảo quyền của công dân. Ở một số quốc gia độc tài, chính phủ đã nỗ lực kiểm soát sự phát triển và sử dụng công nghệ thông tin thông  cho các mục đích cụ thể.

 Thứ hai, những trở ngại khác là các vấn đề hoạt động. Các khía cạnh kỹ thuật trong hoạt động của công nghệ thông tin thông có thể được nhìn nhận ở mức độ mà mọi người có thể dễ dàng sử dụng các ứng dụng dịch vụ trực tuyến ở mọi nơi, mọi lúc và thông qua bất kỳ thiết bị điện tử nào. Cho rằng sự lan tỏa của công nghệ với một loạt các lĩnh vực khác nhau của mỗi quốc gia là không giống nhau nên đây cần được coi là một giải pháp để sử dụng công nghệ thông tin thông một cách hiệu quả.

 Thứ ba, mô hình chuyển đổi theo mô hình giấy điện tử một mặt mang lại nhiều lợi ích cho xã hội, nhưng mặt khác tốc độ phát triển công nghệ phải đi kèm với sự sẵn sàng và tốc độ của nguồn nhân lực để vận hành ứng dụng công nghệ.

 Thứ tư, yếu tố văn hóa, thói quen sử dụng các thiết bị truyền thống với nhiều biểu mẫu, hồ sơ trong thư mục là điều không hiệu quả về mặt thời gian và dễ nảy sinh tệ nạn tham nhũng. Những công dân không có các kỹ năng và nguồn lực cần thiết để sử dụng chính phủ điện tử tự phục vụ, không có lựa chọn nào khác ngoài việc tìm kiếm các dịch vụ riêng tư, từ các công chức sẵn sàng cung cấp dịch vụ vượt quá quy trình tiêu chuẩn. Điều này cũng có thể dẫn tới nguy cơ tham nhũng.

Tham nhũng được mô tả như một căn bệnh ác tính trở thành kẻ thù của một nền quản trị nhà nước. Sự hiện diện của chính phủ điện tử bằng ứng dụng công nghệ thông tin là một đổi mới mang tính đột phá nhằm cải thiện các dịch vụ công và hệ thống quản trị nhà nước thông qua ứng dụng công nghệ thông tin nhanh, rẻ và hiệu quả. Tuy nhiên, sự hiện diện của chính phủ điện tử không phải lúc nào cũng giúp loại bỏ tham nhũng, vì ở các nước đang phát triển, việc sử dụng công nghệ còn tùy thuộc vào khả năng và điều kiện khác nhau. Việc xây dựng chính phủ điện tử nhằm hỗ trợ tính minh bạch và trách nhiệm giải trình của khu vực công bằng cách nâng cao chất lượng dịch vụ công và chuyển đổi mô hình từ mô hình giấy sang mô hình điện tử. Một số việc có thể làm để nâng cao hiệu quả của chính phủ điện tử trong nỗ lực chống tham nhũng, đó là: (1) phòng ngừa: các nỗ lực phòng ngừa được thực hiện thông qua việc đơn giản hóa các quy tắc, thủ tục và hệ thống. Việc sử dụng máy tính như một phương tiện công nghệ thông tin và các giao dịch trực tuyến có thể làm giảm nguy cơ tham nhũng, lạm quyền và tạo điều kiện việc tiêu chuẩn hóa các dịch vụ công; (2) Thực thi: Dữ liệu tập trung cho phép theo dõi các quyết định và hành động với mục đích của kiểm toán. (3) Nâng cao năng lực: Các ứng dụng chính phủ điện tử đòi hỏi cơ sở hạ tầng viễn thông phải được tăng cường, nguồn nhân lực, sự hợp tác và phối hợp giữa các thể chế vững chắc hơn và một nền quản trị nhà nước tốt.

1. Hodess, R. and M. Woikers, 2004. Report on the Transparency International Global Corruption Barometer 2004. Berlin: Germany.

2. Wickberg, Sofia. 2013. Technological innovations to identify and reduce corruption. Transparency International. [Online].https://www.u4.no/publications/technological-innovations-to-identify-and-reduce- corruption/downloadasset/3122.

3. Ndou, Valentina. 2004. E – Government for Developing Countries: Opportunities and Challenges. EJISDC, 18 (1), pp. 1-24.

4. Sheela, T., Chandran, D., 2014. E-Governance for Efficient Management to Reduce Corruption: an ICT Driven Paradigm. [Online]: https://worldcomp- proceedings.com/proc/p2014/EEE3083.pdf, [Truy cập ngày 15/06/2015].

5. OECD. 2013. The E-government Imperative. Paris: OECD                                                           

6. Minh Vũ. 2021. Thúc đẩy xây dựng chính phủ điện tử, https://vietnamnet.vn/en/politics/japanese-expertise-to-accelerate-e-government-707615.html

7. Bhatnagar,S.,2003. Transparency and Corruption: Does E-Government Help? [Online] https://www.iimahd.ernet.in/~subhash/pdfs/CHRIDraftPaper2003.pdf.

8.  Druke, Helmut. 2007. Can E-Government Make Public Governance More Accountable. In A. S. (Ed), Performance Accountability and Combating Corruption (pp. 59-87). Washington: The World Bank.

9. Kaur, S., Kamalkant, 2012. E-governance – Impact on Corruption. Retrieved from International Journal of Computing & Business Research, Proceedings of ‘I-Society 2012’

ThS. Ngô Thu Trang

Viện Chiến lược và Khoa học Okking86.com cung cấp hơn 1000+ trò chơi